نحوه عملکرد دبیران در زلزله

الف: نحوة عملکرد دبیران قبل از زلزله

انجام موارد زیر به دبیران محترم توصیه می‌گردد:

1-    تشکیل شورای ایمنی در مدارس. (متشکل از مدیر، نمایندة دبیران، نمایندة دانش آموزان و نمایندة انجمن اولیا و مربیان)

2-    بررسی وضعیت ایمنی کلاس و مدرسه، گزارش نقاط ضعف به مدیر مدرسه و تلاش در جهت رفع آن‌ها.

3-    ارتباط با والدین دانش‌آموزان جهت هماهنگی نوع آموزش و تبادل نظرات.

4-    دعوت از مسئولین مرتبط با زلزله و مدیریت بحران جهت تبادل اطلاعات و دستیابی به راهکارهای مناسب.

5- آشنایی دانش‌آموزان با زلزله و پیامدهای آن و بازدید از مراکزی مانند: پژوهشگاه بین المللی زلزله، موسسه ژئوفیزیک و سایر نهادهای مرتبط.

6- برگزاری مسابقة مقاله‌نویسی، روزنامه دیواری، عکس، کاریکاتور در مورد موضوع مقابله با زلزله و نمایش فیلم‌های آموزشی در این راستا.

7- اگر موضوع مورد تدریس معلم با زلزله مربوط می‌شود، دربارة آن بحث شود تا ترس از زلزله کاهش یافته و موجب افزایش آگاهی و بروز رفتار مناسب در هنگام حادثه شود.

8- تقسیم‌بندی دانش‌آموزان به گروه‌های 5-3 نفری و آموزش نحوة کار گروهی به آنها تا هنگام حادثه و بعد از آن وحدت عمل وجود داشته باشد.

9-    آموزش کمک‌های اولیه، امداد و نجات به دانش‌آموزان. (توسط دبیریا افرادمتخصص)

10-معرفی و ارائه کتاب‌های آموزشی پیرامون موضوع آمادگی در سوانح و امدادرسانی.

11-معرفی مکان‌های امن در کلاس، آزمایشگاه، حیاط مدرسه، خیابان و منزل وآموزش نحوة پناه‌گیری مناسب در هنگام زلزله. (مکان‌های امن: زیرمیز، گوشة دیوار، زیر ستون‌های اصلی، کنار دیوارهای داخلی و دور از اشیائی که امکان سقوط آنها وجود دارد.

12-معرفی مسیرهای خروج اضطراری در کلاس، آزمایشگاه، حیاط مدرسه و منزل و آموزش نحوه خروج.

13-اجرای مانور زلزله و امداد حداقل دوبار در طی سال تحصیلی و بررسی نقاط ضعف و قوت آن.

14-پاک‌سازی کلاس و مدرسه از هر گونه عامل آتش‌زا و خطرآفرین.

15- تجهیز لولة اصلی گاز و آب به شیر برش خودکار جهت قطع فوری آنها در هنگام زلزله.

16-قراردادن لوازم امداد و ایمنی در مکان امن و قابل دسترس. (فهرست این لوازم به پیوست ارائه شده است)

17-تجهیز کلاس، آزمایشگاه و سالن به جعبه کمک‌های اولیه و کپسول آتش‌نشانی و آموزش نحوة استفاده از آنها به دانش‌آموزان.

18-ایمن‌سازی شیشه‌ها با نوار چسب یا نایلون‌های بی‌رنگ.

19-انتقال لوازم سنگین و مواد شیمیایی خطرناک، درآزمایشگاه و کارگاه، به طبقات پایین.

20-اتصال قفسه‌های کتابخانه، کارگاه و آزمایشگاه به دیوار توسط بست‌های محکم.

21-تعبیه حفاظ روی لامپ‌های مهتابی جهت جلو‌گیری از سقوط آنها.

22- دبیران و دانش‌آموزان موارد زیر را یادداشت کرده و در کیف پول، کیف گردنبد و یا  کیف مدرسه قراردهند:

- مشخصات فردی

- آدرس منزل

- تلفن(های) تماس ضروری

- گروه خونی

- بیماری خاص وداروی ویژه درصورت ابتلا

23-به دانش‌آموزان بیاموزید که در هنگام زلزله به سمت درب‌های خروج هجوم نبرند و آرامش خود را حفظ کنند.

24- موارد فوق را به خانوادهایشان نیز منتقل کنند.

ب:  نحوة عملکرد دبیران در هنگام از زلزله

اگر در هنگام تدریس، زلزله رخ دهد، دانش‌آموزان به شدت نیازمند راهنمایی معلم خود هستند و معلم باید در این لحظة حساس، دستوراتی قاطع و صحیح ارائه دهد. به دبیران محترم توصیه می‌گردد تا در هنگام زلزله، ضمن حفظ آرامش و خونسردی، موارد زیر را انجام دهند:

ب-1- داخل کلاس:

1- از هجوم بردن به سمت درب کلاس پرهیز کنید.

2- دانش‌آموزان به زیر میزرفته و با دو دست، محکم پایه‌های میز را بگیرند.

3- خود نیز در چهارچوب در، گوشه کلاس و یا زیر یک میز محکم پناه بگیرید.

ب-2- داخل سالن:

1- به گوشه سالن و یا زیر ستون‌های اصلی رفته و خود را به دیوار بچسبانید.

2- در راه‌پله با دودست سر را گرفته، بنشینید و خود را به یک سمت پله بکشانید و از بالا یا پایین رفتن بپرهیزید.

ب-3- داخل آزمایشگاه،کارگاه وکتابخانه:

1- ازقفسه‌ها فاصله بگیرید.

2- به زیر میز رفته و ضمن گرفتن پایه‌های آن از سر خود محافظت کنید.

ب-4- داخل حیاط:

1- ضمن حفظ آرامش از دیوار و ساختمان مدرسه فاصله بگیرید.

2- در جای مناسب نشسته و با دو دست سر خود را بگیرید.

توجه:

·   در هنگام زلزله درصورتی از جای خود حرکت کنید که مطمئن باشید، حداکثردر عرض 10 ثانیه به مکان امن خواهید رسید. در غیر این صورت در نزدیکترین مکانی که امنیت نسبی دارد پناه بگیرید.

·   درتمام حالات اگر نزدیک درب خروجی طبقه همکف هستید، با احتیاط خارج شده و به فضای باز و مکان امن بروید و مراقب اشیاء پرتابی از ساختمان‌ها باشید.

·   در تمام حالات تا اتمام لرزش‌ها در جای خود ثابت بمانید و پس از آن ضمن اطمینان از سلامتی خود، با احتیاط از محیط خارج شده و به فضای باز و مکان امن بروید.

ج: نحوة عملکرد دبیران بعد از زلزله

در صورت عدم آسیب‌دیدگی کلی شهر، مدارس بنا به دلایل زیر نقش بسیار حیاتی بعد از زلزله دارند:

1-    به‌علت نوع ساختمان می‌توان به‌عنوان بیمارستان، اسکان اضطراری و غیره از آن استفاده کرد.

2-    به‌علت داشتن کادر مدیر ومدبر، در سازماندهی نیروهای مردمی و عملیات امداد بسیار کارساز و گره گشا می‌باشند.

بعد از زلزله انجام امور زیر به دبیران محترم توصیه می‌شود:

1- بعد از اتمام لرزش‌ها پس از بررسی و اطمینان از وضعیت سلامتی خود، با احتیاط از محل خارج شوید و به مکان امنی بروید.

2-    درصورت آسیب‌دیدگی جزئی به‌کمک دیگران خود را به‌صورت سرپایی مداوا کرده و سپس به کمک سایرین بشتابید.

3- مهمترین کار در این مرحله ابتدا هدایت دانش‌آموزان به فضای باز و امن و سپس نجات افرادی است که زیرآوار مانده‌اند. پس از آن مجروحین را با احتیاط به محیط امن و پاکیزه انتقال داده تا مداوای تکمیلی صورت گیرد.

4- دانش‌آموزان پس از زلزله وحشت زده هستند، آنهارا به آرامش و خونسردی دعوت کرده و از پراکنده‌شدن آنها جلوگیری کنید. پس ازرسیدگی به وضعیت سلامتی آنها، به‌طور گروهی کارهای لازم را انجام دهید.

5-    از وارد شدن به محل‌های نیمه تخریب شده بپرهیزید.

6-    به محض استشمام بوی گاز در صورت امکان فلکه اصلی گاز را قطع کنید و اگر نتوانستید، فوراً محل را ترک کنید.

7-    آتش سوزی‌های کوچک را مهار کنید.

8-    از تجمع بی‌‌مورد در اطراف مجروحین بپرهیزید.

9-    جهت جلوگیری از شیوع بیماری، مواد آلوده را از محیط دور ساخته یا با خاک بپوشانید.

10-از طریق رادیو ترانزیستوری از دستورات مسئولین مطلع شده و آنها را انجام دهید.

11-مراقب پس‌لرزه‌‌ها باشید.

12- مکانی امن را جهت استراحت و ذخیره مواد دارویی و غذایی آماده کنید.

13- مواد دارویی و غذایی را به موقع و صحیح مصرف کنید تا بعداً دچار مشکل نشوید.

14-به نیروهای انتظامی و هلال‌احمر کمک کنید و از دستورات آنها پیروی کنید.

15- در موارد بسیار ضروری، از تلفن استفاده کنید.

نقش پدافند غیرعامل در تأمین و حفظ امنیت کشورها

جنگ و اثرات آن به عنوان پدیده‌های غیرقابل انکار، همواره در زندگی بشر وجود داشته است.
عواملی مانند تضاد در افکار و اندیشه‌ها، اختلافات قومی و قبیله‌ای، قدرت طلبی و چنگ‌اندازی به منابع و منافع مادی دیگران، هر یک توانسته است و می‌تواند دلیلی برای وقوع یک جنگ باشد. پدافند غیرعامل به مجموعه اقداماتی اطلاق می‌شود که به کارگیری‌شان مستلزم استفاده از جنگ افزار نیست، اما اجرای آن‌ها موجب پیشگیری از حمله‌های احتمالی دشمنان می‌شود یا تلفات و خسارت‌های ناشی از تهاجم آن‌ها را کاهش می‌دهد. ایجاد پیوند‌های بین‌المللی سیاسی، اقتصادی و دفاعی، توسعه روابط اقتصادی و سعی در اتصال و التزام منافع و امنیت ملی با امنیت منطقه‌ای و جهانی، استفاده از الگوهای آمایش برای استقرار جمعیت و تأسیسات و تجهیزات، مستحکم‌سازی بناها، استفاده‌های چند منظوره از فضاهای موجود در طرح‌های عمرانی و تهیه و اجرای برنامه‌های عملیاتی مدیریت بحران در حال حاضر مورد استفاده کشورها قرار می‌گیرد و اهداف اصلی پدافند غیرعامل بر محافظت از نیروی انسانی و تأسیساتی حیاتی کشورها متمرکز شده است. به این ترتیب هر برنامه‌ای که تحت این عنوان طراحی و اجرا شود، علاوه بر توجه به مسائل امنیتی و اقتصادی، باید به دنبال دستیابی به افزایش ظرفیت‌های کشور در مقابله با تهدیدها و تعرض‌های‌ احتمالی و نیز ارتقای توانمندی و آستانه تحمل ملی برای برخورد با موقعیت‌های اضطراری باشد از جمله شرکت‌های آب و فاضلاب شهری و روستایی و مشاوران ذی‌صلاح، بر این اساس باید نسبت به انجام مطالعات پدافند غیرعامل در پروژه‌های دردست مطالعه، در دست اجرا و تأسیسات در حال بهره‌برداری اقدام کنند و مطالعات آن را به اقتضای شرایط، وضعیت و موقعیت محل پروژه‌ها انجام دهند.
در هر حال طرح‌های پدافند غیرعامل باید در برگیرنده شناسایی و پیش‌بینی تهدیدات و تبیین تهدید های غالب، راه‌های کاهش خطر و مقابله با تهدیدات، بررسی خسارت‌های محتمل ناشی از حملات دشمن، راه‌های کاهش و کنترل خسارت‌ها و راه حل‌های احیا و بازسازی آسیب‌های وارده باشد.

رسالت آموزش و پرورش در پدافند غیرعامل

در یک فرایند کلی می توان گفت که بین تهدیدات و امنیت در حوزه های مختلف رابطه ی دو سویه وجود دارد. پس هر جا تهدید است امنیت نیست و به عکس، در جایی که امنیت نباشد و یا ضعف باشد، جامعه به سمت پیاده شدن آرمان های کشور پیش نمی رود و یا به کندی حرکت می کند. بنابراین می توان اذعان کرد که امنیت، فونداسیون یا پایه ی اصلی هرگونه رشد و توسعه هر جامعه یا کشور است که اگر وجود نداشته باشد دستیابی به آرمان ها ی ملی غیر ممکن و یا سخت به نظر می رسد. آن چیزی که برای ما روشن و مسجل است این که کشور ما به هر دلیل همواره از سوی دشمنان نا همطراز که از قدرت هوا پایه و دریا پایه برخوردار هستند مورد تهدید است و باید امنیت آن را در حوزه های مختلف سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و نظامی برقرار نمود، لذا می توان با تاکتیک های گوناگون از جمله دفاع غیر عامل تا حدودی به این امکان دست یافت و با حفظ امکانات خودی و کم کردن تلفات و خسارات آستانه مقاومت را بالا ببریم. آنچه از موارد فوق برمی آید، آن است که اولا جنگ و تهدید جزو لاینفک مسائل امروزی برای هر کشور به خصوص کشور انقلابی ما با شاخصه ها و مولفه های خاص خود است. در ثانی ما برای رسیدن به آرمان های انقلاب اسلامی، توسعه و رشد جامعه نیازمند برخورداری از امنیت در تمامی زمینه ها هستیم. ثالثا عدم برابری و تقارن توان خودی در مقابل دشمن استفاده از تاکتیک ها و تکنیک های مختلف به خصوص استفاده از پدافند غیر عامل را ضروری می نماید.

پدافند غیر عامل در برابر آتش سوزی

پیشگیری از آتش سوزی در در محيط اداری : آتش سوزی يکی از مواردی است که هر روزه در گوشه و کنار شهرها اتفاق می‌افتد . آتش، زمان و مکان نمی شناسد و مهم نيست که شما چقدر برای آن آمادگی داريد .  او هر وقت که بتواند حضور می يابد و اين شماييد که بايد از اين مهمان ناخوانده پذيرايی کنيد. حال فکر می کنيد آمادگی مقابله با آن را داريد؟ مهمانی ناخواسته و مخرب .   چند اقدام احتياطی ساده می‌تواند خطر آتش سوزی را در خانه و اداره کاهش دهد .  در بدترين حالت و هنگام رخ‌دادن آتش‌سوزی، يک طرح فرار کاملا تمرين ‌شده می‌تواند به پيشگيری از آسيب‌ها و مرگ کمک کند .

  جلوگيری از آتش سوزی در خانه:   1) اگر بچه دار هستيد، يک کمد مخصوص برای اجناس خطرناک و قابل احتراق خود در نظر بگيريد که قفل مطمئنی داشته باشد و هر چند وقت يک بار برای مطمئن شدن از گرم نشدن کمد به آن سر بزنيد .  2) هيچوقت به رابط های لوازم برقی چندين دو شاخه وصل نکنيد و مراقب پريدن فيوز منزل و اداره تان باشيد .  3) سيم های لوازم برقی خود را از زير فرش ها و موکت ها رد نکنيد، زيرا سيم ها به راحتی پاره می شوند و ممکن است باعث آتش سوزی شوند .  4) برای وصل کردن سيم ها به ديوار از چسب استفاده کنيد، زيرا اجناسی همچون سوزن های ته گرد می توانند باعث پارگی سيم ها شده و خطرآفرين باشند .  5) سيم های فرسوده را قبل از ايجاد آتش سوزی تعويض کنيد .  6) مواد قابل احتراق را از نزديک محل های گرم همچون اجاق گاز،آبگرم کن و ... دور کنيد .   7) اجناس برقی که به طور غير عادی داغ شده اند را هر چه سريع تر از برق بکشيد و به يک برقکار نشان دهيد . 8) لامپ های پر نور قوی که گرمای زياد توليد می کنند را استفاده نکنيد، زيرا داغی زياد آنها باعث آتش سوزی می شوند، خصوصا اگر سقف منزل يا اداره تان چوبی است .  9) حتما قبل خروج از منزل يل اداره تان، آتش های روشن سيگار يا شومينه را خاموش کنيد . 10) لوازم برقی موجود در حمام را هنگام خروج از منزل، از برق بکشيد . 11)برای آمادگی از اتفاقات احتمالی يک سطل تهيه کنيد و در آن کمی ماسه و شن بريزيد و کمی جوش شيرين استفاده کنيد که سريعا بتوانيد آتش احتمالی را خاموش کنيد . اين سطل را در چند جای منزل و اداره داشته باشيد . 12) اگر در برج های مسکونی زندگی و اداری کار می کنيد به ياد داشته باشيد که هنگام آتش سوزی از پله اضطراری استفاده کنيد و سوار آسانسور نشويد . 13) در خانه شناساگرهای دود را نصب و آنها را به طور مکرر آزمايش کنيد . 14) باتری‌های اين دستگاه‌ها را هر شش ماه يک بار تعويض کنيد . 15) دست کم هر ده سال يک بار از يک متخصّص برق بخواهيد سيستم سيم‌کشی ساختمان منزل و اداره را وارسی کند . 16) چند کپسول آتش‌نشانی را در نقاط مختلف خانه و اداره نگهداريد و مطمئن شويد که طرز استفاده از آنها را می‌دانيد . 17) طرح فرار از خانه و اداره را در هنگام آتش‌سوزی تمرين کنيد .

  هنگام آتش سوزی : 1) به محض شنيدن بوی آتش، خانواده خود را از منزل و همکاران خود را از اداره خارج کنيد و سريعا همسايه ها را مطلع کرده و به آتش نشانی تلفن بزنيد .  2) اگر منزل و ادارهتان آتش گرفته است، به هيچ وجه به داخل خانه برنگرديد . 3) برای خاموش کردن آتش مواد نفتی يا وسايل الکتريکی، از آب استفاده نکنيد. با گذاشتن يک در پوش آن را خاموش کنيد . 4) هنگام وقوع آتش اگر نمی توانيد به کپسول آتش نشانی دسترسی پيدا کنيد، فوراً از منزل خارج شويد .  5) در صورت آتش گرفتن کاغذ يا لباس از رسيدن هوا به آن جلوگيری کنيد يا روی آن آب بريزيد . 6)حتی اگر وسايل کوچکی همچون ماهيتابه شما آتش گرفته است، مراقب باشيد. چون آتش های کوچک سريعا به تمام نقاط سرايت می کنند . 7)اگر لباس کسی آتش گرفته است با انداختن يک پتوی سنگين يا ريختن آب آن را خاموش نماييد .

پدافند غیرعامل و تهدیدات چندلایه

پدافند در مفهوم کلی، دفع، خنثی کردن و یا کاهش تاثیرات اقدامات آفندی دشمن و ممانعت از دستیابی به اهداف خودی است. پدافند به دو بخش تقسیم می‌شود ۱- پدافند عامل ۲- پدافند غیرعامل

پدافند با تهدید گره خورده است. یعنی آنچه که پدافند را لازم می‌کند، تهدیدِ آفندِ دشمن است. اما تهدید چیست؟

وضعیتی است که در آن مجموعه‌ای از ادراکات و تصورات انسان نسبت به پدیده‌ها و رابطه آن‌ها به بقا کمیت یا کیفیت ارزش مورد احترام، احساس خطر جدی با نابودی القا شود. درک چیزی به نام تهدید، درکی پسینی، زمینه‌ای و نسبی است.[۱]

پدافند غیرعامل در اصل ممانعت از دسترسی دشمن به اهداف خود است که جنبه های غیرنظامی دارد و بستگی به مراکز حساس دارد و نکته در همین مسئله است؛ ممانعت از دسترسی دشمن به اهداف خود که جنبه‌های غیرنظامی دارد.

امروز اقدامات دشمن و تعریف از جنگ، تفاوت‌های ماهوی کرده است. تغییر در تسلیحات نظامی، تهدیدات سخت را تنوع بخشیده و از سوی دیگر جنگ‌های امنیتی، اقتصادی، فرهنگی و… به میدان آمده و هرکدام تلفات خاص خود را بر جای می‌گذارد.

انسان‌ها، تهدید را به صورت یک گستره و نه یک نقطه تصور می‌کنند. این امر باعث می‌گردد تا تهدیدات اشکال، اقسام، انواع و سطوح مختلف داشته باشند. این گستره گاه به صورت طولی مانند کم، زیاد، گاه در عمق مانند میزان تاثیر و در برخی موارد به طور عرضی مانند اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و… خودنمایی می‌کند.[۲] امروزه نبردهای چندلایه که مجموعه‌ای از تحرکات سیاسی، اقتصادی، نظامی، فرهنگی و… را در بر می‌گیرد، گستره تهدید را تا بدین شکل، گسترده کرده است.

متناسب با تهدیدات مختلف، باید اقدامات متناسب نیز صورت بگیرد. این مسئله از چند جنبه قابل توجه است. تهدیدات سخت همچون نظامی، امنیتی و اقتصادی، همیشه بدون مقدمه و خلق‌الساعه پدید نمی‌آیند. بسیاری از اقدامات صورت گرفته از این دست در سطح بین‌الملل، برای خود، یک توجیه حقوقی پیدا کرده است.

از طرف دیگر فعالیت‌های سخت برای تاثیرگذاری، نیازمند ایجاد شبکه‌ای از اقدامات مختلف در جبهه‌های مختلف است. گاهی تغییر محاسبات رقیب، بسیار کارآمدتر از بمب اتم عمل می‌کند. از سوی دیگر بسیاری از ارزش‌ها، فراتر از سرزمین و حیات است.

آلبوم تصاویر

 

 

ملاحظات طراحی محیط های آموزشی از منظر پدافند غیر عامل

با پیشرفت تکنولوژی٬ زندگی روزمره ما بیش از پیش به تجهیزات الکترونیکی وابسته شده است. تجهیزات الکترونیک در بیمارستان ها٬ شبکه های مخابراتی٬ بانک ها و موسسات بزرگ٬ نیروهای نظامی و ... مورد استفاده قرار گرفته و اگر یک روز در اثر یک تهدید الکترومغناطیس پر قدرت از کار بیفتند عملا زندگی ما فلج می شود.حفاظت از جان انسان ها و حفظ محیط زندگی انسانی به عنوان یک راهبرد اساسی در تصمیم گیری های کلان ملی و شهرسازی اهمیت زیادی دارند. تهاجم به شهرها و فضاهای آموزشی و مدارس همواره مورد توجه مهاجمین قرار داشته و دلیل این امر این است که ضربه به این مراکز دارای آثار مخرب گسترده بر عملکردهای شهری است که در پیروزی مهاجم دارای اهمیت کلیدی می باشد به طوری که حتی مقررات بین المللی نیز آنان را از حمله به این گونه مراکز و چشم پوشی از مزایای برتری روانی باز نمی دارد. از این رو توجه به کاهش آسیب پذیری این گونه امکان جایگاه مهمی در افزایش توان دفاعی هر کشوری دارد. این اقدام نیازمند چاره جویی و انجام اقدامات پیشگیرانه برای حفظ جان شهروندان، به عنوان سرمایه های انسانی کشور و نیز به منظور ارتقای سطح روحیه و توانایی روانی ملی است. عدم وجود فضاهای امن در سایت ها، فضاهای آموزشی شهری و فضاهای آموزشی محیط های مسکونی سبب ایجاد مخاطرات بسیاری برای ساکنین آنها در هنگام بروز بحران می گردد. در صورتی که با طراحی هوشمندانه این فضاها نه تنها می توان تا حدود زیادی از آسیب پذیری محیط در شرایط بحرانی و در زمان اولیه حمله دشمن به واسطه اصابت ترکش و یا قطعات پرتاب شده، برخورد موج انفجار و یا فرو ریختن آوار بر روی افرادی که در این محیط ها حضور دارند جلوگیری نمود، بلکه می توان با ایجاد فضاهایی زیبا و متباین به غنای معمارانه فضاها نیز افزود، به نحوی که این فضاها در مواقع عادی نیز به بهترین شکل ممکن از کارایی برخوردار باشند. استفاده از اختلاف ارتفاع، شیب طبیعی زمین، دیوارها، گیاهان، فرم ساختمان های جانبی و ... از عواملی هستند که می توان از آنها در این رابطه بهره جست. نظر به توجه نظام جمهوری اسلامی به اهمیت ملاحظات پدافند غیر عامل جهت افزایش نسبی سطح امنیت شهروندان و حفظ و ارتقای توان دفاعی کشور در صورت رویداد یک جنگ احتمالی، پژوهش در حوزه مطالعات معماری و طراحی شهری و نیز تدوین معیارهای فنی طراحی فضاهای آموزشی و مدارس، یک نیاز ضروری و مهم به شمار می آید. پژوهش حاضر در تلاش برای پاسخ به بخشی از این نیاز کلیدی تا حد امکان و از طریق ارایه معیارهای طراحی معماری برای محوطه ها و فضاهای آموزشی و مدارس است.

پدافند غیر عامل از منظر آموزش و پرورش

پدافند غیرعامل موضوعی است که کمتر در جامعه شناخته شده و ممکن است برای بسیاری از افراد جامعه پدافند غیرعامل مفهوم پدافند عامل را بدهد.در جامعه کنونی کادر آموزشی و معلمان باید پدافند غیر عامل را بشناسند و به دانش آموزان نیز معرفی کنند تا زمینه ی فرهنگ سازی مهیا شود.

آموزش پرورش نقش کلیدی در همه امورات اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی در جامعه دارد و اگر بخواهیم جامعه سالمی داشته باشیم باید ابتدا از آموزش و پرورش شروع کنیم.

پدافند غیر عامل، شامل تمامی طرح ریزی ها و اقداماتی است که موجب کاهش آسیب پذیری ها،افزایش پایداری ملی و تداوم فعالیت دستگاه های نظامی در مقابل تهدیدات خارجی شده ونیاز به بکارگیری سلاح ندارد.پدافند غیرعامل و یا دفاع غیرنظامی همواره همزاد بشر بوده است. نخستین منظر این است که آموزش و پرورش دستگاهی است که دارای امکانات و تجهیزات مختلف است که باید برای صیانت از آن، همه اقدامات لازم را انجام دهد. با تبدیل مفاهیم مرتبط با دفاع و امنیت، گفتمان پدافند غیرعامل در جامعه شکل گرفته است. آموزش و پرورش به دو شکل به تقویت این باورها اقدام می‌کند؛ اول اینکه دارای چه توانمندی‌هایی در خصوص این موضوع هستیم و دوم اینکه تلاش می‌کند دشمن را شناسایی کند که این موضوع از طریق تکرار مفاهیم و شناخت موضوع و جریان‌سازی رخ می‌دهد.

جامعه باید به معرفت عمیق و نقش فعالانه در پدافند غیرعامل نایل شود که بهترین بستر آن آموزش و پرورش است که می‌تواند این مفاهیم را نهادینه کرده و گفتمان پدافند غیرعامل را در بین دانش‌آموزان و جامعه شکل دهد. وقتی احساس امنیت در جامعه بالا رفت، قادر هستیم در برابر تهدید دشمنان خود را حفظ کرده و جامعه را ایمن سازیم.در مقاله حاضر قصد داریم تعریف پدافند غیر عامل از منظر آموزش و پرورش بپردازیم. و به ارائه راهکار ها و راه حل های مورد نیاز در رفع آسیب ها بپردازیم.

تاریخچه ، اهداف و اهمیت

- روند ایجاد وتکوین پدافند غیر عامل درساختار دستگاههای اجرایی (غیر نظامی)

پدافند غیر عامل از سال ۱۳۸۶ با عنوان مشاور استاندار فعالیت خود را آغاز و بر اساس دستور العمل ارسالی از سوی سازمان پدافند غیر عامل کشوردر سال ۱۳۸۷ با تأیید دبیر کمیته دائمی پدافند غیر عامل ،مقرر گردید در وزارت کشوراداره کلی با عنوان پدافند غیر عامل ایجاد ودر استانداریها ساختار پدافند غیر عامل در قالب شورای پدافند غیر عامل به ریاست استاندار ایجاد و دبیرانی در این خصوص مسئولیتهای محوله را انجام نمایند . سپس از سال ۱۳۹۱ با تأیید معاونت توسعه مدیریت و سرمایه انسانی رئیس جمهور اداره کل پدافند در سطح استانها به صورت رسمی تشکیل گردید.

تاریخچه پدافند غیر عامل در سایر کشورها:

کشور آلمان : توسعه پدافند غیر عامل را در دستور کار خود قرار داد تا علاوه بر سازمانهای دولتی ، شرکتهای خصوصی نیز به صورت داوطلبانه و افتخاری در این زمینه با دولت همکاری نمایند. بسیاری از تأسیسات و ساختمان های این کشور به صورت دو منظوره احداث شدند و علاوه بر کاربردهای متفاوت در شرایط عادی ، در شرایط بحران به پناهگاه تبدیل شوند.

درکشور کانادا : موضوع پدافند غیر عامل مورد توجه خاصی قرار گرفته و دولت مرکزی وظیفه دارد در این مورد به تدوین اصول و سازماندهی تنظیم همکاری دولت و نیروهای مسلح ، آموزش مسئولان و مردم، استفاده ازهمیاری در تدوین برنامه های آموزشی محلی ،گسترش برنامه های تحقیقاتی و نمونه سازی از طرحها اقدام نماید.

دولت سوئیس : با وجود سیاست بی طرفی در طول دو جنگ جهانی ، سازمان دفاع غیر عامل سوئیس به ساخت پناهگاههای مقاوم در مقابل انفجارات اتمی به طور گسترده ای توجه نموده و برای اقامت مردم تمامی امکانات از قبیل آب ، غذا ، دارو وسایر مایحتاج را به صورتی که قبل از فاسد شدن تعویض گردند پیش بینی کرد.

درجمهوری اسلامی ایران قبل از انقلاب سازمانی با عنوان سازمان دفاع غیر نظامی وجود داشت که سه دسته مأموریت، برعهده این سازمان بود ، مأموریت اول این سازمان ، هدایت ، کنترل و پشتیبانی از مردم حین حوادث و بلایای طبیعی است .مأموریت دوم کمک امداد و نجات در حوادث و دسته سوم کاهش آسیب پذیریهای کشور در برابر تهدیدات خارجی بوده است. بعد از پیروزی انقلاب اسلامی ، این سازمان منحل شد و مأموریتهای آن به بسیج واگذار شد. بعد از انقلاب این سه دسته مأموریت به سازمانهای مختلف واگذار گردید. در مقطعی به سازمان مدیریت و برنامه ریزی واگذار و بعد به شورای عالی امنیت ملی و مدتی به ارتش و متعاقب آن به قرارگاه پدافند هوایی کشور محول شد در نتیجه بر اساس فرمان مقام معظم رهبری (مدظله العالی) کمیته دائمی پدافند غیر عامل کشور تشکیل گردید.

برخی از اهداف پدافند غیر عامل در کشورها:

۱- ایمن سازی مراکز دارای طبقه بندی.

۲- نهادینه کردن رعایت اصول و ضوابط پدافند غیر عامل در طرح های توسعه منتهی به ایجاد مراکز طبقه بندی.

۳- دستیابی به علوم و فن آوری با تأکید بر تولید دانش و گسترش مراکز علمی ، پژوهشی و آموزشی.

۴- توسعه کمی وکیفی نیروی انسانی متخصص.

۵- فرهنگ سازی و ایجاد باور عمومی در مورد تأثیر پدافند غیر عامل در کاهش آسیب پذیری.

۶- افزایش آستانه مقاومت ملی و تقویت مولفه های مقاومت در مقابل تهدیدات.

۷- بالا بردن قابلیت بقا و حفظ کشور در شرایط بحران .

۸- کاهش مجموعه آسیب پذیری های کشور و نمایان کردن اقتدار ملی ناشی از آن به عنوان یکی از        مولفه های اصلی بازدارندگی.

اهمیت پدافند غیر عامل :

۱- پدافند غیر عامل بستر مناسب توسعه پایدار توان ملی کشور

۲- پدافند غیر عامل هم راستا با سیاستهای تنش زدایی

۳- پدافند غیر عامل پایدارترین و ارزان ترین و صلح آمیزترین روش دفاع

۴- پدافند غیر عامل بهترین راهکار افزایش آستانه مقاومت ملی

۵- پدافند غیر عامل پشتوانه اقتدار ملی

۶- پدافند غیر عامل یکی از مهمترین ابزارهای بازدارندگی

۷- پدافند غیرعامل بهترین و مناسبترین شیوه کاهش مخاطرات و کاهش آسیب

۸- پدافند غیر عامل فطری ترین عنصر دفاعی بشر در برابر تمام حوادث است.

تعریف پدافند غیرعامل

پدافند در مفهوم کلی، دفع، خنثی کردن و یا کاهش تاثیرات اقدامات آفندی دشمن و ممانعت از دستیابی به اهداف خودی است. پدافند به دو بخش تقسیم می‌شود: 1) پدافند عامل 2) پدافند غیرعامل.

  پدافند عامل (Active Defense) :

  پدافند عامل عبارت از رویارویی و مقابله مستقیم با دشمن و به کارگیری جنگ افزارهای مناسب و موجود به منظور دفع حمله و خنثی کردن اقدامات آفندی دشمن می‌باشد . 

  پدافند غیرعامل (Passive Defense) :

  به مجموعه اقداماتی اطلاق میگردد که مستلزم به کارگیری جنگ افزار نبوده و با اجرای آن می توان از وارد شدن خسارات مالی به تجهیزات و تأسیسات حیاتی و حساس نظامی و غیرنظامی و تلفات انسانی جلوگیری نموده و یا میزان این خسارات و تلفات را به حداقل ممکن کاهش داد.

  مجمع تشخیص مصلحت نظام پدافند غیرعامل را این گونه تعریف می کند :

  مجموعه اقدامات غیر مسلحانه ای که موجب افزایش بازدارندگی، کاهش آسیب پذیری، تداوم فعالیت های ضروری، ارتقای پایداری ملّی و تسهیل مدیریت بحران در مقابل تهدیدها و اقدامات نظامی دشمن می شود را پدافند غیرعامل می گویند.

مواردی از پدافند غیر عامل در جهان

آلمان :.پس از پایان جنگ جهانی دوم دولت آلمان توسعه ملاحظات و اقدامات پدافند غیر عامل را در راستای سیاست تنش زدایی قرار داد . در حال حاضر بسیاری از تاسیسات و ساختمانهای این کشور به صورت دو منظوره احداث می شود .و علاوه بر کار بری متفاوت در شرایط عادی در شرایط بحران به پناهگاه تبدیل می شود که از جمله این مراکز می توان به خطوط راه آهن زیر زمینی ، ایستگاهای مترو و.... اشاره کرد.

شوروی سابق :در کشور شوروی سابق سازمان دفاع غیر عامل در اواسط سال 1960 میلادی تاسیس گردید و به سرعت توسعه یافت از سال 1966 با تحولی بزرگ ،تجدید سازمان گردید و ساخت پناهگاههای ضد هسته ای و دو منظوره کردن بسیاری از تاسیسات مانند ایستگاهها و معابر مترو ازهمان زمان در دستور کار قرار گرفت و با ساخت استحکامات ایمن و زره های مقاوم در مقابل بمب و موشک توسعه یافت .

ادامه نوشته